در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  عباس بن عبدالمطلب
تاریخ  :  1387/07/07
كلمات كليدي  :  عباس، عبدالمطلب، پيامبر (ص)، اسلام، علی(ع)، عثمان
نوع مقاله : پژوهشي
نویسنده :  محمدرضا رستمي زاده
  عباس بن عبدالمطلب[1] عموي پيامبر اكرم (ص) (نام مادرش نُتَيله)[2] سه سال پيش از عام الفيل[3] و 56 سال قبل از هجرت در مكه و در خانواده‌اي كه رياست قريش را بر عهده داشت،به دنیا آمد. عباس جزء كوچكترين پسران عبدالمطلب[4] بود، كه سه سال از پيامبر (ص) بزرگتر بود[5] و به جهت نزديكي سن وي به پيغمبر اكرم (ص) و هم از آن جهت كه پيامبر در خانه عبدالمطلب بود، گذشته از پيوند نسبي بين آنان، آن دو همبازي و دوست بودند و هر دو در نوجواني براي بناي كعبه بر دوش خود سنگ مي‌آوردند.[6] عباس در كودكي، نوجواني و بزرگسالي ملازم پيغمبر بود، چنانكه هر كس از پيامبر نشان مي‌جست، او را سراغ عباس مي‌فرستادند.[7] عباس در ميهماني ناهار پيامبر (يوم الدار) كه به منظور دعوت خويشان به اسلام برپا شده بود، شركت داشت.[8] گر چه بعد از بعثت تا مدتي اسلام نياورد. اما نه تنها هيچ گاه با پيامبر مخالفت نكرد، بلكه پيوسته پشتيبان وي بود.[9] در محاصره سه ساله شعب نيز با ساير بني هاشم در حمايت از پيغمبر حضور داشت.[10] در پيمان عقبۀ دوم كه شبانه انجام شد، تنها عباس حاضر بود و او نخستين كسي بود كه در آن جا سخن گفت و در حمايت از پيامبر، از انصار پيمان محكم و موكّد گرفت.[11] عباس با "لبابه كبرا" (ام الفضل) دختر حارث پسر حزن[12] از بني عامر و منتسب به پادشاه ربيعه، ازدواج كرد. او چون ديگر قريشيان پيشه تجارت را برگزيد[13] و يكي از ثروتمندان قريش شد. پس از ابوطالب و در حيات وي منصب سقايت و رفادت را عهده دار شد[14] كه بعدها منصب «عمارت مسجدالحرام» نيز بدان‌ها افزوده شد.[15] در قحط سالي مكه براي سبك كردن بار زندگي ابوطالب، جعفر پسر او را به خانه خود برد[16].
 
اسلام عباس
  درباره اسلام عباس، روايات گوناگون است و آن را در اوايل ظهور اسلام[17]، شب هجرت،[18] پيش از جنگ بدر[19] بعد از اسارت در بدر[20] تا فتح خيبر گفته‌اند.[21] ذهبي مي‌نويسد: ظاهر امر اين است كه عباس بعد از بدر اسلام آورده است.[22]در حالي كه ابن اثير فرمان پيامبر مبني بر نكشتن عباس را دليل مسلمان بودن او پيش از بدر مي‌شمارد.[23] از سوي ديگر بنابر برخي از منابع، "امّ الفضل" همسر عباس دومين زني بود كه ايمان آورد.[24]
  ذهبي در شرح حال امّ الفضل مي‌نويسد: وي قديمة الاسلام است. پسرش عبدالله مي‌گفت: من و مادرم از مستضعفين از زنان و مردان بوديم.
قرايني كه نشان مي‌دهد عباس پيش از هجرت اسلام آورده بدين قرار است:
1- بنابر بسياري از منابع، عباس و همسرش با هم اسلام آورده‌اند و منابع ديگر تاكيد دارند كه همسر عباس، قديمة الاسلام است.
2- در جنگ بدر كه اولين اقدام نظامي قریش عليه پيامبر بود، مكّيان براي نجات كاروان تجاري قريش به سوي مدينه مي‌شتافتند، عباس و تني چند از بني هاشم را نيز به اجبار با خود آوردند.[25] عباس حركت قريش و علت همراهي خود با آنان را به آگاهي پيامبر (ص) رساند.[26] و بنابر روايتي، عباس در نامه خود به پيامبر يادآوري كرده بود كه اگر بتواند سپاه قريش را به شكست خواهد كشاند.[27] و پس از اسير شدن بين پيامبر و عباس مذاكره‌اي راجع به خون بهاي اسيران بدر انجام شد[28] و بنا به نقل برخي منابع آيه 70 سوره انفال در اين مورد است:
 «اي پيامبر به اسيراني كه در دست شما هستند، بگو اگر خداوند از نيكي دلهايتان آگاه باشد، به شما بهتر از آنچه از شما گرفته شده خواهد بخشيد و شما را خواهد آمرزيد.»
 و از طرفي ابن هشام عباس را در زمره اسراي مشركان نام نبرده است.[29]
3- عباس پس از آزادي از اسارت در جنگ بدر به مكه برگشت و از پيامبر (ص) اجازه خواست تا به مدينه مهاجرت كند، پيامبر (ص) در پاسخ او نوشت:
 «در جايت بمان، زيرا خداوند هجرت را به تو پايان مي‌دهد، چنانكه نبوت را به من پايان داد.»
 عباس هم پيش از بدر و هم بعد از بدر، بارها از پيامبر (ص) اجازه هجرت خواسته بود، ولي هر بار چنين پاسخي شنيده بود.[30]
بنابراين او به فرمان پيامبر (ص) در مكه ماند تا اقدامات قريش عليه پيامبر (ص) را گزارش كند. او در مورد جنگ‌هاي بدر، احد و احزاب نامه‌هايي به پيامبر نوشت و او را از تصميم قريش آگاه ساخت.[31] سرانجام كمي قبل از فتح مكه به مدينه مهاجرت كرده به پيامبر (ص) پيوست و در فتح مكه و تسليم شدن بي‌قيد و شرط قريش نقش مهمي ايفا كرد.[32]
 
4- پيامبر اكرم (ص) بعد از هجرت، بين دخترش زينب كه اسلام آورده بود و شوهر او ابوالعاص كه مسلمان نشده بود، جدايي انداخت و تا سال ششم هجري كه ابوالعاص اسلام آورد به مدت شش سال از هم جدا بودند.[33] اين واقعه نشان مي‌دهد كه حكم جدايي بين زن مسلمان و شوهر كافر دست كم پس از هجرت نافذ بوده است. بنابراين اگر عباس مشرك مي‌بود، پيامبر (ص) بايد ميان او و همسرش جدايي مي‌انداخت.
 
عباس در جنگ حنين
  عباس در جنگ حنين كه اندكي پس از فتح مكه رخ داد، حضور فعال داشت. در اين جنگ آن گاه كه سپاه مسلمانان در اثر شبيخون مشركان، پيامبر (ص) را تنها گذاشتند و فرار كردند، عباس در سمت راست پيامبر (ص) و فرزندش فضل در سمت چپ وي و علي (ع) در جلو او مي‌جنگيدند.آنان آنقدر پايداري كردند، تا آيه شريفه ذیل درمورد آنان نازل شد.[34]
«ثمّ أَنزَلَ الله سَكينَتَه عَلَي رَسولِهِ وَ عَلَي المومِنين»
 
  به گفته بلاذري در روز جنگ حنين در حالي كه عباس افسار استر پيامبر (ص) را گرفته بود، گروهي از دشمنان قصد جان پيامبر (ص) را كردند. عباس يكي از آنان را كه نزديك شده بود بغل كرد و به يكي از غلامان (موالي) پيامبر (ص) گفت: «بزن، باكي نيست كه كدام يك از ما را مي‌كشي» غلام دشمن را كشت؛ بنابراين روايت، عباس با شش تن ديگر از افراد دشمن همين كار را كرد. سپس پيامبر (ص) را بوسيد و در حقّ او دعا كرد.[35]
 
شمايل عباس
  عباس مردي شريف، عاقل، با ابهّت، بردبار، بخشنده، زيبا، بسيار سفيد، بلند قامت، تنومند و بلند آواز بود.[36] ذهبي مي‌نويسد: عباس از بلندترين، زيباترين، با ابهت‌ترين، بلند آوازترين، بردبارترين و آقاترين مردان بود.[37] در بلندي قدش همين بس كه هنگام طواف بر گرد كعبه از همه بلندتر و چون كجاوه‌اي سفيد بود.[38]
 
وفات عباس
  عباس بن عبدالمطلب در روز جمعه چهاردهم رجب سال 32 ه.ق. عهد عثمان در سن 88 يا 89 سالگي چشم از جهان فرو بست.[39] علي(ع) و فرزندان عباس، او را غسل دادند و خليفه سوم با اجازه آنان در مراسم حضور يافت. افزون بر پيك بني هاشم، فرستاده‌‌هاي عثمان نيز به روستاها و قبايل رفته و مردم را براي شركت در تشييع جنازه وي فراخواندند و چنان جمعيتي گرد آمد كه تا آن زمان براي هيچ كس گرد نيامده بود و محل ويژه نماز خواندن بر جنازه‌ها گنجايش آن را نداشت از اين رو در بقيع به امامت عثمان بر جنازه وي نماز خوانده شد. مردم براي ديدن جنازه وي چنان هجوم آوردند كه كار دفن مشكل شد و بر اثر ازدحام جمعيت پارچه روي جنازه او پاره شد؛ از اين رو خليفه شرطه خود را فرستاد تا مردم را دور كنند و بني هاشم عهده‌دار دفن وي شوند. به هر حال پيكر او با شكوهي كم نظير تشييع و در بقيع به خاك سپرده شد.[40]
در مراسم دفن عباس، حضرت علي(ع)، امام حسن(ع) و امام حسين (ع) حضور داشتند و عبدالله و عبيدالله و قُثَم (فرزندان وي) وارد قبر شدند.[41]
چرا كه تني تناور و اندامي درشت داشت. بعدها حضرت امام حسن (ع) و امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در قبرستان بقيع و نزديكي قبر وي به خاك سپرده شدند و بر قبر آنان گنبد بارگاه باشكوهي برافراشته شد كه تا زمان تسلط وهابيان بر حجاز پا برجا بود؛ و وهابيان آن را ويران كردند.[42]


[1] . عباس بن عبدالمطلب (شيبه) بن هاشم بن عبدمناف بن قصي بن كلاب بن مرّه بن كعب بن لؤي.
[2] . بلاذري، انساب الاشراف ج 1، ص 66، يعقوبي، تاريخ يعقوبي، ج 1، ص 259.
[3] . ابن قتيبه، المعارف ص 121، ابن سعد، طبقات ج 4، ص 21 و 22.
[4] . ابن اسحاق، سيره، ص 68، تحقيق سهيل زكار، چاپ اول، دارالفكر، بيروت، 1978 م، و انتشارات اسماعيليان قم، 1410.
[5] . ابن قتيبه، المعارف، ص 121.
[6] . ابن اسحاق، سيره ، ص 79.
[7] . ابن هشام، ج 1، ص 82. تحقيق مصطفي السقاء و ابراهيم الابياري و عبد الحفيظ شبلي چاپ دوم، انتشارات قم مصطفوي، قم 1368.
[8] . ابن اسحاق، سيره ص 146.
[9] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 1، ص 126 و 235. شش جلد، تحقيق عبدالعزيز الدوري، چاپ اول، دار النشر، بيروت، 1398 ق.
[10] . بلاذري، ج 1، ص 235.
[11] . ابن هشام، سيره ج 2، ص 82-84؛ بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 173.
[12] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 1، مقاتل الطالبين، ص 36.
[13] . ابن اسحاق، سيره ص 138.
[14] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 15 و 16.
[15] . ابن اثير، اسدالغابه، ج 3، ص 109، انتشارات اسماعيليان، تهران.
[16] . ابن هشام، سيره، ج 2، ص 301.
[17] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 1 و 3.
[18] . ابن عساكر، تهذيب ج 7، ص 232. تحقيق عبدالقادر بدران.
[19] . ابن هشام، سيره، ج 2، ص 301.
[20] . يعقوبي، تاريخ ج 2، ص 46. دو جلد منشورات الشريف الرضي، قم، 1414.
[21] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 1، 3.
[22] . ذهبي، سير اعلام النبلاء ج 2، ص 99. تحقيق شعيب الارنوط، چاپ نهم، موسسه قاهره، 1960 م.
[23] . ابن اثير، اسدالغابه، ج 3، ص 110.
[24] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 1 و 3.
[25] .ابن سعد، طبقات ج 4 ص 9-10، دار صادر و دار احياء التراث العربي، بيروت 1405 ق.
[26] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 3.
[27] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 3.
[28] . ابن اسحاق، سيره ص 307. ابن سعد، طبقات ج 4، ص 15.
[29] . ابن هشام، سيره ج 3، ص 3.
[30] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 20 و 21 و ج 1 ص 355. ابن اثير، اسدالغابه، ج 3، ص 110.
[31] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 3.
[32] . ابن سعد، طبقات ج 4، ص 18، ذهبي، سير اعلام النبلاء ج 2، ص 87.
[33] .ابن حبيب، المحبر، ص 53.
[34] . مفيد، ارشاد، ج 1، ص 141.
[35] . مفيد، ارشاد، ج 1 ، ص 141.
[36] . لاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 22.
[37] . ذهبي، سير اعلام النبلاء، ج 2، ص 79، 95.
[38] . ابن قتيبه، المعارف ص 592 – مسعودي، مروج الذهب، ج 2، ص 708 (ترجمه فارسي).
[39] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 1، 22.
[40] . ابن سعد، طبقات ج 4، ص 23 – 22.
[41] . بلاذري، انساب الاشراف، ج 3، ص 22.
[42] . آغا بزرگ، الذريعه، ج 18، ص 9، سيد محسن امين، كشف الارتياب، ص 32 – 33.

 


 
 
 
1393/06/26
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas