در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  آزادگي Freedom
نویسنده :  علي اكبريان تبريزي
كلمات كليدي  :  آزادي، حريت
آفرینش انسان بر پایه آزادى جان، و بر اساس استقلال در امور حیات و اختیار در انتخاب است. احدى حق ندارد كسى را به بردگى و بندگى خود درآورد و او را براى خواسته­هاى خود به اسارت بگیرد. سلب آزادى و استقلال و اختیار از هر انسانى گناه كبیره و جنایت بزرگ است.
آزادى و اختیار با وجود انسان آمیخته و سرشت آدمى با این حقیقت آفریده شده است. آزادى و استقلال از بزرگترین نعمت هاى حق بر وجود انسان و عالی­ترین منبع براى رشد و كمال و رسیدن به مقامات عالیه ظاهرى و باطنى است. حرف زور شنیدن و زیر بار زور رفتن و قبول ستم، از بزرگترین گناهان و موجب دور شدن از رحمت حق و به خطر افتادن منافع مادى و معنوی است.
آزادى و حریت و بناى انتخاب و اراده اى كه حضرت حق براى رشد و كمال و شكوفائى استعداد به انسان عنایت فرموده حفظش واجب و به هنگام هجوم خطر باید از آن گرچه به قیمت از دست دادن جان باشد جانبدارى كرد.
تعریف:
دهخدا کلمه آزادگی را حریت، جوانمردی، اصالت، نجابت، شرافت و مروت و... تعریف می کند.[1] معمولا کلمه آزادگی در کنار آزادی به کار می­رود ولی این دو تفاوتها­ یی با هم دارند. «آزادی» در مقابل بردگی، اصطلاحی حقوقی و اجتماعی است و به معنای رهایی تن از اسارت و نیز خلاصی از تنگناهای زندگی و انتخاب آگاهانه مسیر حق است امّا «آزادگی»، برتر از آزادی است و نوعی رهایی انسان از قید و بندهای ذلّت آور است و نیز به معنای رهایی عقل و جان آدمی از زندان نفس و شهوت و گام برداشتن در وادی عشق و حیرت است. تعلّقات و پای‌بندی‌های انسان به دنیا، ثروت، اقوام، مقام، فرزند و... در مسیر آزادی روح او، مانع ایجاد می‌كند و اسارت در برابر تمنّیات نفسانی، نشانه ضعف اراده بشری است. این آزادی درونی، پله اول نردبان کمال و مقدمه‏ای برای رسیدن به درجات بالای آزادی، یعنی آزادگی نفس است. آزادگی در اوج ارزش‏های انسانی قرار دارد و آدمی را از خوی پست حیوانی به بلندای معرفت و معنویت و از خاک به افلاک می‏رساند.[2]
آزادگی در اسلام:
اسلام درباره آزادى و آزادگی به عنوان یك ارزش، اعتراف كرده، اما نه ارزش منحصر به فرد و نه آزادى با آن تعبیرها و تفسیرهاى ساختگى، بلكه آزادى به معناى واقعى. حضرت على علیه‏السلام در وصیت‏نامه‏اش به امام حسن علیه‏السلام، در نهج‏البلاغه، مى‏فرماید:
« وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِیةٍ »[3]
 
نفس و جان و روان خودت را گرامى بدار و از هر كار و پست و از هر پستى محترم بدار. نمى‏گوید مثلاً جان خودت را گرفتار مكن، مى‏گوید: « أَكْرِمْ » یعنى احترام ذات خودت را حفظ كن و تن به پستى نده. همان طور كه قرآن مى‏فرماید "بزرگ‏ترین باختن‏ها، باختن خود است" این ‏جا نیز على علیه‏السلام همان معنا را به تعبیر دیگر مى‏گوید:
« وَ إِنْ سَاقَتْكَ إِلَى الرَّغَائِبِ فَإِنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضاً»
 
پسرم براى هرچه كه از دست بدهى و بفروشى مى‏توان قیمت گذاشت ولى یك چیز دارى كه اگر آن را بفروشى بهایى در همه جهان براى آن پیدا نمى‏كنى و آن خودت هستى، یعنى همان نفس و جان و روحت؛ اگر روحت را بفروشى و تمام دنیا را به تو بدهند، دیگر برابرى نمى‏كند. هرچند تو را بدانچه خواهانى رساند. نیز مى‏فرماید:
« وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَیرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللَّهُ حُرّا »
 
 پسرم هرگز بنده دیگرى مباش، زیرا خدا تو را آزاد آفریده است.
آزادگی در آن است که انسان کرامت و شرافت خویش را بشناسد و تن به پستی و ذلت و حقارت نفس و اسارت دنیا و زیر پا نهادن ارزش‌های انسانی ندهد.
 
نمونه بارز آزادگی:
در پیچ و خم‌ها و فراز و نشیب‌های زندگی، گاهی صحنه‌هایی پیش می‌آید که انسان‌ها به خاطر رسیدن به دنیا یا حفظ دارایی­ها و تامین تمنیّات و خواسته‌ها یا چند روز زنده ماندن، هر گونه حقارت و اسارت را می‌پذیرید. اما احرار و آزادگان، گاهی با ایثار جان هم، بهای «آزادگی» را می‌پردازند و تن به ذلت نمی‌دهند.
امام حسین علیه‌السلام که خود سرور آزادگان جهانیان است در این مورد می­فرماید:
«مَوتٌ فی عِزٍّ خَیرٌ من حَیاةٍ فی ذُلٍّ»[4]
 
مردن با عزت بهتر از زندگى با ذلت است. آن روزى كه آن بزرگوار شهید شد این اشعار را خواند:
      الموت خیر من ركوب العار                       و العار اولى من دخول النار
این نگرش به زندگی، ویژه آزادگان است. نهضت عاشورا جلوه بارزی از آزادگی در مورد امام حسین علیه‌السلام و خاندان و یاران شهید اوست و اگر آزادگی نبود امام تن به بیعت می‌داد و کشته نمی‌شد. وقتی می‌‌خواستند به زور از آن حضرت بیعت بگیرند، منطقش این بود که:
«لا وَ اللَّهِ لَاأُعْطِیكُمْ بِیدِی إِعْطَاءَ الذَّلِیلِِ وَ لَا أَفِرُّ فِرَارَ الْعَبِید»[5]
 
 نه بخدا قسم، من خودم را بدست خویشتن ذلیل شما نخواهم كرد و نظیر غلام‏ها فرار نخواهم نمود یعنی نه ذلت و نه تسلیم !
صحنه کربلا نیز جلوه دیگری از این آزادگی بود که از میان دو امر شمشیر یا ذلت، مرگ با افتخار را پذیرفت و به استقبال شمشیرهای دشمن‌ رفت و فرمود:
«أَلَا وَ إِنَّ الدَّعِی ابْنَ الدَّعِی- قَدْ تَرَكَنِی بَینَ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ- وَ هَیهَاتَ لَهُ ذَلِكَ هَیهَاتَ مِنِّی الذِّلَّة»[6]
 
آگاه باشید زنازاده كه پسر زنازاده است مرا بین شمشیر كشیدن و ذلت قرار داده است. هیهات است براى او! هیهات كه من ذلت را بپذیرم!
بر ما گمان بردگی زور برده‌اند            ای مرگ، همتی! که نخواهیم این قیود
انسان‌های آزاده‌، در لحظات حساس و دشوار انتخاب، مرگ سرخ و مبارزه خونین را بر می‌گزینند و فداکارانه جان می‌بازند تا به سعادت شهادت برسند و جامعه خود را آزاد کنند.
اگر آزادیخواهان و آزادگان جهان، در راه استقلال و رهایی از ستم و طاغوتها می‌جنگند و الگویشان قهرمانی‌های شهدای کربلا است در سایه همین درس «آزادگی» است که ارمغان عاشورا برای همیشه تاریخ است.
 
آزادگی در روایات اسلامی:
در برخی روایات اسلامی حریت و آزادگی انسان منوط به ترك شهوت قلمداد شده و بندگی شهوت را بدترین و شدیدترین نوع بردگی و ضد آزادی دانسته‏اند، چنانكه امام امیرالمؤمنین علیه‏السلام در این باره می‏فرماید:
«مَنْ تَركَ الشَّهَواتِ كَانَ حُرّا»[7]
 
هر كس خواهشهای نفسانی را فرو گذارد، آزادمرد است.»
و نیز در روایت دیگری می‏فرماید:
«عَبْدُ الشَّهْوَةِ أَذَلُّ مِنْ عَبْدِالرِّقِ»[8]
 
بنده خواهشهای نفسانی خوارتر است از بنده بردگی(بنده مملوك). چراکه  بندگى شهوت باعث خوارى در آخرت مى‏شود بخلاف این بندگى مملوک و در دنیا نیز گاه ذلتی كه به سبب بندگى شهوت حاصل مى‏شود زیادتر از ذلت این بندگی مملوک می­باشد.
در روایت دیگری می‏فرماید:
«عَبْدُ الشَّهْوَةِ أَسیرٌ لاینْفَكُّ أُسْرُهُ»[9]
 
بنده شهوت و خواهشهای نفسانی اسیری است كه اسارتش دائمی است و از آن خلاصى نمی یابد.
 
عوامل آزادگی:
در منابع اسلامی، بندگی خالص خداوند، تزكیه نفس، رعایت زهد و تقوا، كار و تلاش و دوری از طمع ورزی، مخالفت با هوای نفس، از عوامل آزادگی به شمار می‏روند.
همنطور که گفته شد در برخی از روایات، زهد و تقوا به عنوان عامل آزادگی انسان توصیف شده است، مانند:
1-       زهد: امام علی علیه‏السلام فرمودند: 
«هر كس به دنیا پشت كند و به آن بى‏رغبت باشد ، نفس خویش را آزاد كرده و پروردگار خود را راضى و خشنود ساخته است[10]
 
2-   تقوا: امام علی علیه‏السلام فرمودند:
«همانا پرهیزگارى و تقوای الهی كلید هر در بسته و ذخیره‏ای براى روز بازگشت و رستاخیز و عامل آزادگی از هرگونه بردگی و نجات از هرگونه هلاكت است[11]
 
3-   طمع ورزی: امام علیه‏السلام در این باره می‏فرماید:
«الطَّمَعُ رِقٌّ مُخَلَّدٌ»[12]
 
طمع كاری، بندگی دائمى و همیشگی است؛ زیرا صاحب طمع همیشه خود را بمنزله بنده کسانی قرار می دهد كه از ایشان طمع دارد.
در روایت دیگری می‏فرماید:
«لا یسْتَرِقَنَّكَ الطَّمَعُ وَقَدْ جَعَلَكَ اللّه‏ُ حُرّا»[13]
 
معقول نیست كسى كه حق تعالى او را آزاد گردانیده باشد او خود را بنده و برده طمع گرداند.
 
4- بی نیازی از دیگران: امام علی علیه‏السلام می‏فرماید:
«به سوی هر کسی که می خواهی دست حاجت دراز کن تا اسیر او باشی».[14]
 
زیرا هر کس كه حاجتى به­كسى داشته باشد تملّق و فروتنى كند به­او مانند كسى كه اسیر او باشد و در بند او افتد. در جای دیگری می­فرمایند:
«ازهر کسی هم که بی نیازی کنی، مثل او خواهی بود».[15]
 
 زیرا كه كسى كه از كسى بى‏نیاز باشد و طمع نكند نباید به او تملّق و فروتنى بكند و هر نحو كه او با این رفتار كند این هم با او رفتار می کند پس گویا مثل اوست.
نیز می فرمایند:
«به هر کس که می خواهی احسان و نیکی بکن تا امیر و فرمان فرماى او باشی». [16]
زیرا اگر کسی به دیگری احسان كند وی فرمان­بردار او می­شود.
 
آزادگی در آیات قرآن:
 آیات قرآن ضمن دعوت به بندگی خداوند و برحذر داشتن از بندگی غیرخدا، تصریح می‏كند كه بندگی او باعث اخلاص در دین، دوری از پلیدی، راه درست و رهایی از هرگونه ظلمت و گمراهی است.
«إنَّنی أَنَا اللّه‏ لا إله إلاّ أَنَا فَاعْبُدْنی»[17]
  «من اللّه‏ هستم، معبودی جز من نیست، پس مرا بپرست.»
 
«وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتّی یأْتِیكَ الْیقینُ»[18]؛
«و پروردگارت را عبادت كن تا یقین [= مرگ] به سراغت آید.»
 
«فَأْعْبُدِ اللّه‏َ مُخْلِصا لَهُ الّدینَ»[19]
 «پس خدا را پرستش كن و دین خود را برای او خالص گردان.»
 
«لا إلهَ إلاّ أَنَا فَأْعْبُدُون»[20]
«معبودی جز من نیست، پس تنها مرا پرستش كنید.»
 
آیات فوق بیانگر این است كه آزادی واقعی تنها در بندگی خداوند میسر است. بنابراین، انسانها اگرچه در پرستش و بندگی آزاد هستند لكن بندگی غیرخداوند متعال عین اسارت و بردگی است. از نظر اسلام آزادی تنها در بندگی خالص خداوند است و تن دادن به گناه و شهوات، عین اسارت و بردگی است.
 
آزادی و آزادگی از نظر عرفا و شعرا
عرفا و شعرای ما از حریت و آزادی و آزادگی مخصوصا آزادی معنوی بسیار گفته­اند. حافظ خود را غلام همت آن می­داند که در زیر این چرخ کبود از هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است. او در میان همه درختان، تنها به حال سرو رشک می­برد که «از بار غم آزاد آمده است». منظور این بزرگان از آزادی، رهایی از قید تعلق خاطر است؛ یعنی دلبستگی نداشتن، شیفته و فریفته نبودن. ولی آزادی و آزادگی چیزی بیشتر از دلبستگی نداشتن می­خواهد. رشته­هائی که آدمی را وابسته و ذلیل و ضعیف می­سازد، تنها از ناحیه قلب و تعلقات قلبی نیست. اُنس جسم و روح به شرائط اضافی و مصنوعی که ابتداء برای زیباتر کردن و رونق بخشیدن به زندگی و یا برای کسب قدرت و قوت بیشتر به وجود می­آید و بعد به شکل یک اعتیاد « طبیعت ثانیه » می­گردد، رشته­های قویتری برای اسارت انسان به شمار می­رود و بیش از تعلقات قلبی، آدمی را زبون می سازد.
دلبستگی نداشتن شرط لازم آزادگی است اما شرط کافی نیست، عادت به قناعت در نعمتها و پرهیز از زیاده خواهی، شرط دیگر آزادگی است.
 


[1] - دهخدا علی اكبر؛ فرهنگ دهخدا، تهران، چاپخانه مجلس، سال 1325 ش، ج 1، ص83 .
[2] - محدثی، جواد؛ پیام‌های عاشورا، قم، انتشارات تحسین، 1381،چاپ دوم، ص55.
[3] - سید رضی؛ نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم ، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین، 1384، نوبت اول، نامه 31.
[4] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، تهران، دارالكتاب اسلامیه، 1364، نوبت دوم، ج ‏44، ص 192. 
[5] - همان.
[6] - همان.
[7] - همان، ج‏74 ص 291 . 
[8] - عبد الواحد، آمدی؛ تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، قم،مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1378،چاپ دوم، ص 304.  
[9] - همان، ص 305
[10] - «مَنْ زَهَدَ فِی الدُّنْیا أَعْتَقَ نَفْسَهُ وَأَرْضی رَبَّهُ» همان، ص277
[11] - « إِنَّ تَقوَی اللّه‏ِ مِفْتاحُ سَدادٍ، وَذَخیرَةُ مَعَادٍ، وَعِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ، وَنَجَاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ» همان، ص272.
[12] - همان، ص298
[13] - همان.
[14] - «اِحْتَجْ إلَی مَنْ شِئْتَ تَكُنْ اَسیرَهُ» همان، ص367
[15] - «إِسْتَغْنِ عَنْ مَنْ شِئْتَ تَكُنْ نَظیرَهُ» همان، ص366
[16] - «أَحْسِنْ إلی مَنْ شِئْتَ تَكُنْ أَمیرَهُ» همان، ص385
[17] - طه/14.
[18] - حجر/99. 
[19] - زمر/2. 
[20] - انبیاء/25. 

 


3.6/5 - (117)
 
 
 
1393/09/01
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید